Kişisel verilerin korunmaması hakkı ve Dijital Haklar projesi


Facebook, Google, Microsoft gibi internet devlerinin Evil Corp oldukları ve bunlara karşı mücadele verilmesi gerektiği yönünde gittikçe yaygınlaşan bir düşünce sistemi bulunuyor. Dijital Haklar projesi, üzerine kurulduğu idealler itibariyle bu düşünce sisteminden oldukça uzakta yer almakta.

Otomasyon temelli bir geleceğin ve bilgi ekonomisinin karşısında veri gizliliğinin dogmatik bir zeminde savunulması, en iyi ihtimalle dijital dünyanın yanlış anlaşıldığına işaret eder. İşte, Dijital Haklar buradan yola çıkarak kişisel verilerin korunmaması hakkına da saygı duyulması gerektiğini savunuyor.

Kişisel Verilerin Korunmaması Hakkı

Dijital dünyada sahip olduğumuz hakların neredeyse hiçbiri vazgeçilemez nitelikte değildir. Bu nedenle dijital haklar, kişisel tercihler doğrultusunda pek tabii askıya alınabilirler. Nitekim kişisel verilerin gizli tutulmasını istemek bir hak olduğu kadar, verilere atfedilen mahrem niteliğinden feragat etmek de bir haktır.

Burada bizce anahtar kelime “tercih”. Kişinin özgür tercihi olduğu sürece verilerinin gizliliği kimseyi ilgilendirmiyor. Buna Dijital Haklar da dahil. Bireylerin kişisel verilerini mutlak surette gizli tutması gerektiği gibi bir düşünceye sahip değiliz.

Bizi ilgilendiren büyük resim: Özgür tercih hakkı.

Özgür Tercih Hakkı

Özgür tercih hakkının1 Veri sujesinin, verilerinin işlenmesine “açık rıza” göstermesinin tüketici perspektifinden karşılığını düşünerek “Özgür Tercih Hakkı” ifadesini kullanmak istedik. bizce kullanıcı açısından üç temel unsuru bulunuyor: Kişisel verilerin korunması hakkı üzerine yeterli bilgi sahibi olmak, yapılan tercihin somut duruma özgü şartları hakkında bilgilendirilmiş olmak ve tercihi bizzat, özgür iradeyle yapmak.

Tercih, alternatifler arasından birinin diğerine nispeten esas alınması anlamına gelir. Netdaş (netizen), alternatifler hakkında bilgi sahibi olmadığı (ve hatta kendisine bu yönde alternatifler sunulmadığı) sürece bir tercihten bahsetmek de haliyle mümkün değil. Konumuz bağlamında alternatifler, kişisel verilerin korunması hakkının çatısını oluşturan özel hayatın gizliliğinin dijital dünyadaki varlığı ile uygulamasını, bunu tercih etmenin ve etmemenin sonuçlarını içeriyor.

Tercih özgür yapılmalı. Her şeyden önce tercihin bizzat kişi tarafından yapılması, servis tarafından bunun yapılmış sayılmaması gerekiyor. Ayrıca kişinin bizzat yapmakta olduğu tercihin somut hizmete özgü şartları hakkında bilgilendirilmesi de özgür tercih hakkının bütünlüğü için zaruri bir şart teşkil ediyor.

Dijital Dünyada Dijital Haklar Denklemi

“Facebook’un ticari şirket gibi davranmasıyla bir sorunum yok. Ancak artık biz de onun bir ticari şirket olduğunu bilerek hareket etmeliyiz, Facebook’u iyi kalpli bir kamu hizmeti gibi görerek değil.” -Sherry Turkle

Denklemin iki tarafı var: İşletmeler ve tüketiciler.

Terazinin işletmeler tarafında profesyonel metotlar üzere sistemli çalışan, her geçen gün hedef kitlesini daha iyi tanıyan ve sınırsız kaynaklara sahip olan bir yapı bulunurken, diğer kefede çoğunlukla sıradan tüketiciler yer alıyor.

Silahların eşitliğini sağlamak üzere ciddi bir mücadele veren günümüz dijital dünyasında tüketicilerin biri doğal, biri edinilmiş iki silahı mevcut: Eğitim ve hukuk. Dijital Haklar projesi, bunların doğal olanıyla, yani ilkiyle ilgileniyor.

Sonuç: Eğitim ve Özgür Tercih Hakkı

Dijital haklar üzerine eğitimin, özgür tercih hakkının olmazsa olmazı olduğunu düşünüyoruz. Bu nedenle kullanıcılarımıza dijital dünyada sahip oldukları hakları anlatmaya çalışıyor, servislere özel tercihlerinin spesifik şartlarını onlar için özetliyoruz.

Kişisel verilerin korunmaması hakkı da tüm bu nedenlerle bizim dijital haklar tanımımızın içinde yer alıyor. Ancak belirttiğimiz üzere, bizim için önem arz eden verilerin gizliliği veya aleniliği değil, bu durumun kullanıcının özgür tercihi sonucu ortaya çıkıp çıkmadığı.

Dipnotlar   [ + ]

1.Veri sujesinin, verilerinin işlenmesine “açık rıza” göstermesinin tüketici perspektifinden karşılığını düşünerek “Özgür Tercih Hakkı” ifadesini kullanmak istedik.

Yusuf Mansur Özer

ErsoyBilgehan'da avukat olarak çalışan Yusuf, bilişim ve hukuku ile kişisel verilerin korunmasına özel bir ilgi duyuyor. Aynı zamanda post-rock tutkunu bir gitarist, Schopenhauer meraklısı bir felsefe okuru ve öğrenmeye doymayan bir araştırmacı.

Diğer yazıları için tıklayın:

Menü

Pin It on Pinterest