Mikrofonu her zaman açık cihazlarda mahremiyet sorunsalı


Apple Siri, Amazon Alexa, Microsoft Cortana, Facebook M, Google Now… Mobil teknolojilerin fetret devrine yaklaştığı, bir sonraki “yıkımın” yolda olduğu argümanları arasında sanal asistanlar, altüst edilecek alanı belirlemiş gibi görünüyor.

Google, bu seneki I/O konferansında yeni ürünü Home‘u duyurdu. Amazon’un Echo ile evlerin salonlarına yerleşmekte gösterdiği başarının ardından şimdi de Google, Home ile kendi sanal asistanını tek başına bir ürün olarak sunmayı planlıyor. Cihazın demosunu buraya tıklayarak izleyebilirsiniz.

Google Home

Google Home

Home ve Echo gibi sanal asistan yazılımlarının tek başına ürün olarak sunulması, “her zaman dinleyen” şeklinde tanımlanan yeni nesil elektronik cihazlar trendinin de bir parçası. Trende sanal asistanlar dışından da Barbie serisinin interaktif bebeği Hello Barbie‘den sesli komutlarla çalışan Samsung Smart TV‘ye kadar çeşitli örnekler vermek mümkün. Bu cihazların ortak özelliği temel fonksiyonlarını mikrofonlarını aktif tutarak ifa etmeleri ki mahremiyet endişelerinin doğduğu nokta da işte burası.

Mahremiyet Sorunsalı ve Sınıflandırma

Mahremiyet üzerine çalışmalarıyla bilinen Washington DC merkezli düşünce kuruluşu Future of Privacy Forum, Nisan ayında “Her Zaman Açık: Mikrofonu Aktif Cihazlarda Mahremiyet Boyutu” başlıklı kısa bir rapor yayınladı. Raporda mikrofonu aktif cihazların mahremiyet bağlamında ortaya çıkardığı meseleler, bu cihazların teknik altyapıları da göz önüne alınarak analiz ediliyor.

Raporun başarılı çıkarımlarının başında mikrofonlu cihazları temel üç kategoriye bölmek geliyor. Bu kategorilerden yalnızca biri “her zaman dinleyen” cihazlardan oluşurken, bu tabirin tüm mikrofonlu cihazlar için kullanılmaması gerektiğinin altı çiziliyor.

1. Elle Aktifleştirilen Cihazlar:  Sadece elle aktifleştirildiğinde (örneğin, bir butona basıldığında) ses kaydetmeye başlar ve otomatik olarak veya buton serbest bırakıldığında kaydı durdurur.

Örnek: Samsung TV, LG Smart TV, Sony Android TV, Apple TV, Fire TV, Hello Barbie

2. Sesle Aktifleştirilen Cihazlar: Sadece belirli bir anahtar ifadeyi algıladığında ses kaydetmeye başlar ve kısa bir süre sonra kaydı otomatik olarak durdurur. Anahtar ifadeyi algılayana kadar cihaz pasif dinleme modundadır, ses kaydı ve dışarıya ses aktarımı yapmaz.

Örnek: Amazon Echo, iPhone 6S, Microsoft Cortana, Moto X

3. Her Zaman Dinleyen Cihazlar: Açıldığı andan itibaren ses kaydetmeye ve aktarmaya başlar, elle kapatılana kadar her zaman kayda ve aktarıma devam eder.

Örnek: Nest Cam, bebek kameraları, Kapture, OrCam

Sesle Aktifleştirilen Cihazlar

İlk ve son kategori oldukça anlaşılır nitelikte. Ancak sesle aktifleştirilen cihazlar açısından bunların kayıt ve aktarım yapmaksızın anahtar ifadeleri nasıl algıladıkları bir soru işareti doğurabilir, dolayısıyla teknolojiyi açıklamakta fayda var.

Sesle aktifleştirilen cihazlar, anahtar ifadeyi duyana kadar “pasif dinleme” modunda kalır. Pasif dinleme modunda ise mikrofonun, jiroskop ve ivmeölçer gibi sensörlere benzer şekilde çalıştığı düşünülebilir. Bu süreçte kısa süreli ses kayıtları ara belleğe alınarak (kalıcı hafızada saklanmaksızın) cihaz içerisinde analiz edilir ve bu döngüsel analiz sürecinde anahtar ifadeye rastlanırsa cihaz aktif dinleme moduna geçer. Ses verilerinin kalıcı hafızaya kaydı ve üçüncü taraflara aktarımı ise ancak aktif dinleme modunda gerçekleştirilir.

Ürünlerin teknik altyapısı ve açıklanan mahremiyet politikaları bu şekilde olmakla birlikte, ürünleri geliştiren şirketlerin teknolojiyi bu haliyle uyguladığını garanti etmek elbette mümkün değil.

Meselenin Mahremiyet Boyutu

Raporda incelenen boyutların başlıcaları şu şekilde:

Biyometrik Veriler
Rapor isabetli bir şekilde konuşma tanıma (speech recognition) ve ses tanıma (voice recognition) arasındaki ayrıma işaret ediyor. Özellikle ses tanıma teknolojilerinin yükselişte olduğu düşünüldüğünde, bu cihazlar açısından biyometrik veri işlemesinin mahremiyet hususunda önemli yansımaları olacağı tartışmasız.

Kapatma Düğmesi
Sesle aktifleştirilen ve her zaman dinleyen cihazların bir kapatma düğmesinin (hard switch) bulunması pratik ve mahremiyet dostu bir tasarım ihtiyacı olarak öne çıkıyor. Zira yapay zekaya ve robotlara devrettiğimiz işlerdeki artışla aynı oranda kullanıcıya cihaz üzerinde hakimiyet tanınması kullanıcının bu cihazlara duyduğu güven bağlamında göz ardı edilmemesi gereken bir nokta.

Varsayılan Ayarlarda Mikrofonun Durumu
Mahremiyet başlığı altında son dönemde oldukça tartışılan noktalardan biri de cihazların varsayılan ayarlarının nasıl olması gerektiği. Zira “opt-in” ve “opt-out” metotlarının biri mahremiyeti korurken diğeri inovasyonu güçlendiriyor. Rapor, burada kurulacak dengenin, kullanıcının makul beklentilerine bağlı olacağını ifade ediyor. Örneğin cihazın kutudan çıktığı haliyle mikrofonunun aktif olması Amazon Echo açısından oldukça öngörülebilirken Samsung Smart TV için aynısını söylemek mümkün olmayabilir.

Cihazın Kayıtta Olduğunun Anlaşılabilmesi
Sesle aktif dinleme moduna geçen cihazlar ve her zaman dinleyen cihazların kayıtta olduklarının kullanıcı tarafından kolaylıkla anlaşılabilir olup olmadığı meselenin bir başka mahremiyet boyutunu oluşturuyor. Özellikle kullanıcının güveni ve aydınlatılmış rızası için esas teşkil eden bu soru, birtakım cihazlarda olumlu şekilde yanıtlanabilir durumda.

Örneğin Hello Barbie, kayıt moduna geçtiğinde kolyesindeki ışıklar ile kayda geçtiğini bildirirken, her zaman dinleyen cihazlar kategorisinde bulunan Kapture, mikrofon benzeri tasarımı ile her an kayıtta olduğunu ima ediyor.

Kapture

Görüntüsü mikrofonu andıran Kapture bileklik tasarımı

Nihai Değerlendirme

“Her Zaman Açık: Mikrofonu Aktif Cihazlarda Mahremiyet Boyutu” raporu, mikrofonu aktif cihazlarda teknik çerçeve ve mahremiyet boyutu açısından mevzuyu başarılı bir şekilde sistemleştiriyor. Ancak okumaya başladığım andan itibaren raporda ziyadesiyle eksikliğini hissettiğim iki kavram bulunuyor: Mahremiyet dostu tasarım (privacy by design) ve fabrika ayarlarında mahremiyet (privacy by default) ilkeleri.

Raporda yer alan soruların büyük bir kısmı aslında bu ilkeler ile doğrudan ilişkili. Mahremiyet dostu tasarım ilkesi, bir ürünün geliştirilmesi safhasında göz önüne alınan fiyat, kalite gibi kriterler içerisine mahremiyetin de dahil edilmesini öngörüyor. Fabrika ayarlarında mahremiyet ilkesi ise ürün geliştirildikten sonra kutudan çıktığı haliyle varsayılan ayarlarının mahremiyet dostu olacak şekilde yapılandırılmasını ifade ediyor.

Mikrofonu aktif cihazlar üzerine başarılı bir çalışma çıkaran rapordan bu ilkelere doğrudan yer vermiş olması da beklenirdi şerhi ile, meselenin mahremiyet boyutu bağlamında genel çerçeveyi isabetle çizen raporu okumanızı tavsiye ederek  yazımı noktalıyorum.

Yusuf Mansur Özer

ErsoyBilgehan'da avukat olarak çalışan Yusuf, bilişim ve hukuku ile kişisel verilerin korunmasına özel bir ilgi duyuyor. Aynı zamanda post-rock tutkunu bir gitarist, Schopenhauer meraklısı bir felsefe okuru ve öğrenmeye doymayan bir araştırmacı.

Diğer yazıları için tıklayın:

Menü

Pin It on Pinterest